Toscaanse wijn is wijn uit Toscane in Midden-Italië, waar vooral rode wijn van de Sangiovese-druif wordt gemaakt. De bekendste is Chianti, de grootste klassiekers zijn Brunello di Montalcino en Vino Nobile di Montepulciano. Aan de kust, rond Bolgheri, maken wijnhuizen daarnaast volle blends van Cabernet Sauvignon en Merlot: de beroemde Super Tuscans. En wie wit zoekt, vindt aan diezelfde kust frisse, zilte Vermentino. In deze gids lees je welke druiven en gebieden er zijn, hoe de wijnen smaken en welke fles je kiest.
In het kort
Toscane is Sangiovese: kers, kruiden, frisse zuren en stevige tannine. Chianti is de bekendste naam, Brunello di Montalcino de grote bewaarwijn en Rosso di Montalcino zijn toegankelijke jongere broer. Bolgheri aan de kust maakt vollere blends in Bordeaux-stijl. Zoek je Toscaans karakter voor een eerlijke prijs, kijk dan ook naar opkomende gebieden als Montecucco.
Grapes & Barrels
Onze flessen uit Toscane
Bolgheri Rosso DOC
Grattamacco Bolgheri Rosso
Grattamacco, een van de eerste vijftien domeinen van Bolgheri, produceert met de Bolgheri Rosso een klassieke Tosco-internationale blend. Bolgheri, aan de Toscaanse kust gelegen, dankt zijn klimaat aan de zee en zijn complexiteit aan een mix van internationale en inheemse druivenrassen.
Bolgheri Rosso Superiore DOC
Grattamacco Bolgheri Rosso Superiore
De Bolgheri Rosso Superiore van Grattamacco is de grote broer van de Bolgheri Rosso – een wijn van hogere ambities en rijpingspotentieel. De Superiore-status vereist minimaal 18 maanden rijping. Grattamacco is een van de pioniers van Bolgheri en produceert hier een van de meest gestructureerde rode wijnen van de regio.
Bolgheri Vermentino DOC
Grattamacco Bolgheri Vermentino
Grattamacco is een van de pioniers van Bolgheri – de Toscaanse kustregio die beroemd werd door wijnen als Sassicaia en Ornellaia. De Vermentino van Grattamacco is een witte wijn van een fascinerende druif: Vermentino, die langs de Toscaanse en Sardijnse kust haar beste werk levert, met een typische ziltige mineraliteit.
Brunello di Montalcino DOCG
Tenuta San Giorgio Ugolforte Brunello di Montalcino
Tenuta San Giorgio ligt bij Castelnuovo dell'Abate, in de warme zuidoosthoek van Montalcino, waar de wind vanaf de Monte Amiata de wijngaarden koel en gezond houdt. Het domein, gesticht in de jaren tachtig, bewerkt zo'n twintig hectare die volledig met Sangiovese is beplant, op bodems van klei, galestro en kalksteen op 250 tot 400 meter hoogte. Sinds 2016 is het in handen van de familie Tipa Bertarelli, de drijvende kracht achter de ColleMassari-groep waartoe ook grote namen als Poggio di Sotto en Grattamacco behoren; het domein is sinds 2019 biologisch gecertificeerd. De Ugolforte is vernoemd naar Ugolforte de' Cancellieri, een historische figuur die een rol speelde bij de stichting van de Republiek Siena: een naam die past bij het stevige, gestructureerde karakter van deze Brunello. Het is een wijn die de kracht van zuidelijk Montalcino combineert met finesse, en die met gemak jaren verder kan rijpen in de kelder.
Rosso di Montalcino DOC
Tenuta San Giorgio Ciampoleto
"Ciampoleto" betekent in het plaatselijke dialect een stuk land met een uitstekende ligging en een mild klimaat, en dat is precies wat Tenuta San Giorgio in huis heeft. Het domein ligt bij Castelnuovo dell'Abate, in het zuidoosten van Montalcino, met zo'n twintig hectare wijngaard die volledig met Sangiovese is beplant. De stokken staan op 250 tot 400 meter hoogte op bodems van klei, galestro en kalksteen, waar de grote temperatuurverschillen tussen dag en nacht en de constante luchtstroom vanaf de Monte Amiata voor frisheid in de druiven zorgen. Sinds 2016 hoort het domein bij de ColleMassari-groep van de familie Tipa Bertarelli, bekend van onder meer Poggio di Sotto en Grattamacco, en sinds 2019 is het biologisch gecertificeerd. Waar de Brunello van het huis om geduld vraagt, is deze Rosso di Montalcino de toegankelijke kennismaking: dezelfde wijngaarden en dezelfde zorgvuldige aanpak, maar eerder op dronk en met de nadruk op sappig fruit.
Montecucco Rosso Riserva DOC
Castello di Collemassari Montecucco Rosso Riserva (bio)
Castello di Collemassari is een toonaangevend biologisch domein in Montecucco (zuidelijk Toscane), op de hellingen van Monte Amiata. Montecucco grenst aan Montalcino en produceert met minder bekendheid maar even veel overtuiging uitstekende Sangiovese-wijnen.
Montecucco Rosso DOC
Castello di Collemassari Rigoleto Montecucco Rosso (bio)
Rigoleto is de toegankelijke instap van Castello di Collemassari – een biologische Montecucco Rosso van dezelfde overtuiging als de Riserva, maar met de directheid en frisheid van jongere rijping. Montecucco, grenzend aan Montalcino, is een appellation die steeds meer erkenning krijgt voor zijn op Sangiovese-gebaseerde wijnen.
Montecucco Vermentino DOC
Castello di Collemassari Melacce (bio)
Castello di Collemassari is een biologisch domein in Montecucco, een van de opkomende appellaties van het zuidelijke Toscane op de hellingen van de Monte Amiata. De Melacce is een biologische Vermentino – een aromatische, zonnige druif die langs de Toscaanse kust gedijt en hier een frisse, toegankelijke stijl toont.
Welke druiven groeien er in Toscane?
De hoofdrol is voor Sangiovese, de meest aangeplante rode druif van Italië. Hij rijpt laat, houdt zijn zuren goed vast en geeft wijn met kersenfruit, kruiden en een stevige, droge tannine: het stroeve gevoel dat je op je tandvlees proeft. In Montalcino groeit een eigen variant die daar Sangiovese Grosso of simpelweg Brunello heet. In Montepulciano noemen ze dezelfde druif Prugnolo Gentile, in de Maremma Morellino.
Aan de kust staan de Franse druiven: Cabernet Sauvignon, Merlot, Cabernet Franc en soms Syrah. Ook binnen het land worden ze gebruikt, als aanvulling op Sangiovese. Voor wit is Vermentino de interessantste druif: geurig, fris en met een zilte toets. Daarnaast vind je Trebbiano, een neutrale witte druif die ook voor de zoete Vin Santo wordt gebruikt, en Vernaccia, de druif van de witte wijn uit het torenstadje San Gimignano.
Wat zijn de belangrijkste wijngebieden van Toscane?
Toscane valt grofweg uiteen in het heuvelachtige binnenland, waar Sangiovese de baas is, en de warmere kust, waar ook Franse druiven groeien. Dit zijn de namen die je op het etiket tegenkomt:
| Gebied | Druif | Wat is het? |
|---|---|---|
| Chianti en Chianti Classico | Minimaal 70% Sangiovese (Classico: minimaal 80%) | De bekendste Toscaanse wijn, uit de heuvels tussen Florence en Siena; Chianti Classico is het historische hart, met de zwarte haan op de hals. |
| Brunello di Montalcino | 100% Sangiovese | De grote bewaarwijn van Toscane, uit de gemeente Montalcino ten zuiden van Siena; rijpt minstens vijf jaar voor hij verkocht mag worden. |
| Rosso di Montalcino | 100% Sangiovese | De jongere broer van Brunello, uit hetzelfde gebied, maar al na ongeveer een jaar op de markt: sappiger en eerder op dronk. |
| Vino Nobile di Montepulciano | Minimaal 70% Sangiovese | Rode wijn uit het heuvelstadje Montepulciano; niet te verwarren met de druif Montepulciano uit de Abruzzen. |
| Bolgheri | Cabernet Sauvignon, Merlot, Cabernet Franc, soms Syrah en Sangiovese | Kustgebied ten zuiden van Livorno, bakermat van de Super Tuscans; volle blends in Bordeaux-stijl en witte Vermentino. |
| Montecucco | Vooral Sangiovese, ook Vermentino | Jong, opkomend gebied op de hellingen van de Monte Amiata, direct naast Montalcino; vergelijkbare Sangiovese, minder bekend. |
| Maremma | Sangiovese (Morellino), Cabernet, Vermentino | Het zuidelijke kustland rond Grosseto, met onder meer Morellino di Scansano; warmer, rijper en vaak toegankelijk. |
Chianti is veruit de bekendste Toscaanse wijn, en ook de breedste: het gebied is groot en de kwaliteit loopt uiteen van eenvoudige pizzawijn tot serieuze Riserva. Chianti Classico is het oorspronkelijke kerngebied en heeft een eigen, strengere appellatie. Wie de Sangiovese-stijl van Chianti zoekt, vindt die bij ons in de Rosso di Montalcino en de Montecucco Rosso: dezelfde druif, dezelfde frisse zuren, uit het zuiden van de regio.
DOCG, DOC en IGT: wat betekent het etiket?
Italië werkt met drie niveaus van beschermde herkomst. Ze zeggen iets over de regels waaraan een wijn voldoet, niet automatisch over de kwaliteit in het glas:
| Niveau | Betekenis | Voorbeeld |
|---|---|---|
| DOCG | Denominazione di Origine Controllata e Garantita: de strengste herkomstregels, met proeftest | Chianti Classico, Brunello di Montalcino, Vino Nobile di Montepulciano |
| DOC | Denominazione di Origine Controllata: beschermde herkomst met regels voor druif, opbrengst en rijping | Bolgheri Rosso, Rosso di Montalcino, Montecucco Rosso |
| IGT | Indicazione Geografica Tipica: ruimere regels, de wijnmaker kiest zelf druif en stijl | Toscana IGT, de categorie van veel Super Tuscans |
Dat het hoogste niveau niet altijd de beste wijn betekent, bewijzen de Super Tuscans. In de jaren zeventig schreven de regels voor Chianti een vast recept voor, met zelfs witte druiven in de rode wijn. Een paar wijnmakers wilden dat niet. Ze maakten wijn van Cabernet Sauvignon, of van Sangiovese zonder witte druiven en met rijping op kleine Franse vaten, en mochten die alleen als eenvoudige tafelwijn verkopen. Sassicaia, een Cabernet uit Bolgheri, en Tignanello van Antinori, een Sangiovese met Cabernet, werden de bekendste voorbeelden. Hun succes dwong de wetgever tot aanpassingen: zo kwam begin jaren negentig de IGT-categorie, en kreeg Bolgheri een eigen DOC voor rode wijn.
Bolgheri: de Toscaanse kust en Grattamacco
Bolgheri is een smalle strook kustland ten zuiden van Livorno, tussen de heuvels en de Tyrreense Zee. Een halve eeuw geleden was het geen naam in de wijnwereld. Nu is het een van de meest gezochte gebieden van Italië, dankzij een handvol pioniers die er Franse druiven plantten. De zeewind houdt de wijngaarden koel en gezond, de zon zorgt voor rijp fruit. Het resultaat zijn rode wijnen met de structuur van een goede Bordeaux en het warme, kruidige karakter van de Middellandse Zee.
Grattamacco is een van die pioniers. Het domein maakt rode wijn op basis van Cabernet Sauvignon en Merlot, met ook Sangiovese in de blend. De Bolgheri Rosso is de toegankelijke wijn van het huis: donker fruit, zachte tannine en een kruidige, mediterrane geur. De Bolgheri Rosso Superiore is de grote wijn: langer gerijpt, geconcentreerder en gemaakt om jaren te bewaren. Superiore is in Bolgheri een aparte categorie met strengere eisen aan opbrengst en rijping. Wie het domein alleen van zijn rode wijnen kent, moet de Bolgheri Vermentino proeven: fris, geurig en met de zilte mineraliteit van de kust.
Montalcino en Montecucco: Sangiovese uit het zuiden
Montalcino is een heuvelstadje ten zuiden van Siena en de thuisbasis van Brunello. De regels zijn streng: 100% Sangiovese, minstens vijf jaar rijping voor verkoop, waarvan minstens twee op hout. Jong is Brunello vaak gesloten en stevig; met tijd komen er tonen van gedroogde kers, leer, tabak en bosgrond bij. Tenuta San Giorgio ligt bij Castelnuovo dell'Abate, in het warmere zuidoosten van Montalcino, waar de wind vanaf de Monte Amiata de wijngaarden koel houdt. Het domein is volledig met Sangiovese beplant en biologisch gecertificeerd. De Ugolforte Brunello di Montalcino is stevig en gestructureerd, met de finesse om nog jaren te rijpen. De Ciampoleto Rosso di Montalcino komt van dezelfde wijngaarden, maar is eerder op dronk en draait om sappig fruit.
Aan de overkant van de rivier de Orcia, op de zuidwestelijke hellingen van de Monte Amiata, ligt Montecucco. Het is een jong gebied dat nog weinig mensen kennen, maar dezelfde druif op vergelijkbare hellingen geeft. Daar werkt Castello di Collemassari, een biologisch domein. De Montecucco Rosso Riserva is de topwijn, met langere rijping en meer diepgang. De Rigoleto is de directe, frisse instap, en de Melacce een biologische Vermentino. Leuk om te weten: Collemassari, Tenuta San Giorgio en Grattamacco horen bij dezelfde familie, Tipa Bertarelli. Je proeft dus drie Toscaanse gezichten uit één hand.
Hoe smaakt Toscaanse wijn?
Rode Toscaanse wijn van Sangiovese is middelvol en eerder fris dan zwaar. Je proeft zure kers en rode pruim, met daarachter tomatenblad, gedroogde kruiden als oregano en tijm, en soms een aardse toets. De zuren zijn levendig en de tannine is stevig en wat droog. Daardoor smaakt een Chianti of Rosso di Montalcino zonder eten soms streng, maar aan tafel valt alles op zijn plek. Met rijping, zoals bij Brunello, komen er tonen van leer, tabak, gedroogde vijg en bosgrond bij.
De kustwijnen van Bolgheri zijn voller en ronder. Cabernet Sauvignon en Merlot geven zwarte bes, pruim en ceder, met zachtere zuren en meer kracht. Ze liggen qua stijl dichter bij een goede Bordeaux dan bij Chianti. Witte Vermentino is fris en geurig, met citrus, witte perzik, venkel en een zoute, minerale afdronk. Zoek je verder op kleur, kijk dan bij onze rode wijnen of witte wijnen.
Welke Toscaanse wijn kies je?
Kies eerst de stijl: klassieke Sangiovese uit het binnenland of een volle blend van de kust. Daarna bepaal je of je nu wilt drinken of wilt wachten. Een paar routes door het productblok hierboven:
- Voor elke dag: de Rigoleto Montecucco Rosso. Sappige, biologische Sangiovese die het goed doet bij pasta en pizza.
- Kennismaken met Montalcino: de Ciampoleto Rosso di Montalcino van Tenuta San Giorgio. De stijl van Brunello, zonder jaren te hoeven wachten.
- Voor wie van Bordeaux houdt: de Bolgheri Rosso van Grattamacco. Vol, rond en kruidig, met een duidelijk mediterraan accent.
- Voor een bijzondere avond of de kelder: de Ugolforte Brunello di Montalcino, de Bolgheri Rosso Superiore of de Montecucco Rosso Riserva. Drie kostbaardere flessen die beter worden met tijd.
- Wit bij vis en antipasti: de Bolgheri Vermentino van Grattamacco of de Melacce van Collemassari.
Wat eet je bij Toscaanse wijn?
Toscaanse wijn is gemaakt voor de Toscaanse keuken: eenvoudig, met goede olijfolie, vlees van de grill, tomaat en kruiden. De frisse zuren van Sangiovese snijden door vet en tomaat heen, de tannine houdt stand naast rood vlees:
| Gerecht | Wijnstijl | Onze fles |
|---|---|---|
| Bistecca alla fiorentina | Volle kustblend met stevige tannine | Grattamacco Bolgheri Rosso Superiore |
| Pasta met ragù | Sappige Sangiovese met frisse zuren | Collemassari Rigoleto Montecucco Rosso |
| Gerijpte pecorino | Sangiovese met wat rijping | Collemassari Montecucco Rosso Riserva |
| Wild zwijn (cinghiale) in stoof | Brunello di Montalcino | Tenuta San Giorgio Ugolforte |
| Lamsrack met rozemarijn | Jonge Rosso di Montalcino | Tenuta San Giorgio Ciampoleto |
| Gegrilde zeebaars of frutti di mare | Zilte, frisse Vermentino | Grattamacco Bolgheri Vermentino |
Meer ideeën vind je bij wijn bij rundvlees, wijn bij pasta bolognese, wijn bij harde kaas en in onze gids welke wijn bij wild.
Veelgestelde vragen over Toscaanse wijn
Proef het zelf
Het verschil tussen Sangiovese uit het binnenland en een blend van de kust proef je het best naast elkaar. Zet een Rosso di Montalcino naast een Bolgheri Rosso en je begrijpt in twee glazen waarom Toscane zo veelzijdig is. Op onze proefdagen staan de flessen open in ons proeflokaal in Fort aan de Drecht in Uithoorn. Liever persoonlijk advies? Je bent welkom bij Wijnhuis Heemstede, Zandvoortselaan 159a in Heemstede, van dinsdag tot en met zaterdag. Thuis vergelijken kan ook: bekijk alle Toscaanse wijnen, lees meer over de domeinen in Toscane of stel je eigen proefdoos samen.