Sauternes is een zoete witte wijn uit het gelijknamige gebied in Bordeaux, ongeveer 40 kilometer ten zuidoosten van de stad, die wordt gemaakt van Sémillon, Sauvignon Blanc en een beetje Muscadelle die zijn aangetast door edele rot (Botrytis cinerea). Die schimmel droogt de druiven in, zodat suiker, zuren en aroma's zich concentreren. Het resultaat is een goudgele wijn met abrikoos, honing en sinaasappelmarmelade, die dankzij frisse zuren nooit plakkerig smaakt. In deze gids lees je hoe Sauternes ontstaat, wat Barsac anders maakt en welke fles je kiest.
In het kort
Sauternes is altijd zoet en komt uit vijf gemeenten rond het riviertje de Ciron: Sauternes, Bommes, Fargues, Preignac en Barsac. Barsac mag zich ook Sauternes noemen en is vaak net iets frisser. De beste huizen werden in 1855 geklasseerd, met Château d'Yquem als enige Premier Cru Supérieur. Schenk hem op 8 tot 10 graden bij foie gras, blauwe kaas of een fruitdessert, en kies voor een kleiner gezelschap een halve fles.
Grapes & Barrels
Onze flessen uit Sauternes en Barsac
AOC Barsac
Château Doisy Daëne
Château Doisy Daëne is een 2e Grand Cru Classé 1855 uit Barsac, op het kalksteenplateau dat Barsac onderscheidt van de zandige Sauternes-gronden. Denis Dubourdieu en zijn erfgenamen maken hier al decennia lang klassieke, elegante zoete Bordeaux met een kenmerkende frisse mineraliteit.
AOC Barsac
Château Doisy Dubroca
Château Doisy Dubroca is een kleine, geconcentreerde 2e Grand Cru Classé uit Barsac – de kleinste van de drie Doisy's, eigendom van Louis Lurton. Met slechts een handvol hectare op de karakteristieke kalksteenbodem produceert dit domein rijke, intense zoete wijn met de kenmerkende frisheid van Barsac.
AOC Barsac
Château Nairac
Château Nairac is een 2e Grand Cru Classé 1855 uit Barsac. De jaargangen zijn inmiddels in een prachtige secundaire fase terechtgekomen, wat rijke flesrijping heeft opgeleverd. Barsac onderscheidt zich van Sauternes door zijn kalksteenbodem, die zoete wijnen een specifieke frisse mineraliteit meegeeft.
AOC Barsac
Château Cantegril
Château Cantegril is een Barsac van de Dubourdieu-familie – dezelfde oenologen achter het vermaarde Grand Cru Classé Doisy Daëne. Barsac is een appellation binnen de Sauternes-zone met zijn eigen kalksteenbodem die de zoete wijnen een iets frissere, mineralere stijl geeft dan de zandige Sauternes-gronden.
AOC Sauternes
Château Bastor Lamontagne
Château Bastor Lamontagne is een van de meest betrouwbare namen in Sauternes – niet officieel geclassificeerd, maar in kwaliteit concurrerend met veel Premier Crus. Het domein in Preignac grenst aan de beste percelen van Sauternes en profiteert van de nevel die opstijgt van de Ciron, die Botrytis cinerea stimuleert en de druiven droogt en suikers concentreert.
AOC Sauternes
Les Remparts de Bastor Lamontagne 0,375L
Les Remparts is de tweede wijn van Château Bastor Lamontagne, een van de meest betrouwbare namen in Sauternes. Het domein in Preignac profiteert van de ochtendnevel van de Ciron – de koele zijrivier van de Garonne – die Botrytis cinerea stimuleert, de edele rotting die de druiven droogt en suikers concentreert.
AOC Graves
Drapeaux de Floridene Blanc
Drapeaux de Floridène is de toegankelijke witte cuvée van Clos Floridène, het domein van wijngoeroe Denis Dubourdieu in de appellation Graves. Dubourdieu, oud-hoogleraar oenologie in Bordeaux, pionierde met de moderne stijl van witte Bordeaux: fris, aromatisch en zonder overdreven houtrijping.
AOC Bordeaux
B de Château Bastor Lamontagne
Château Bastor Lamontagne staat al generaties bekend als een van de beste Sauternes-producenten, maar weinig mensen weten dat ze ook een uitstekend droog wit maken. De 'B' is die wijn: 100% Sauvignon Blanc, gefermenteerd en vijf maanden gerijpt op grote vaten sur lie, wat de wijn een opvallende rondheid geeft zonder zijn frisheid te verliezen. Het resultaat is een witte Bordeaux met meer textuur dan je van een Sauvignon Blanc verwacht, maar met alle citrusfrisheid en levendigheid die van de druif verlangd worden.
Hoe ontstaat Sauternes?
Het geheim van Sauternes is een riviertje. De Ciron stroomt door de bossen van de Landes en is daardoor koud. Waar hij uitmondt in de warmere Garonne, ontstaat in de nazomer en herfst bijna elke ochtend mist. Die vochtige ochtenden wekken de schimmel Botrytis cinerea, die zich op de rijpe druiven nestelt en de schil doorprikt. 's Middags breekt de zon door en droogt de mist op. Door die afwisseling verdampt het water uit de druif, terwijl suiker, zuren en aroma's blijven.
Dat heet edele rot, om het verschil te maken met gewone grijze rot, die een oogst bederft. De druiven zien er niet uit: bruin, paars en geschrompeld als rozijnen. Maar het sap dat overblijft is uiterst geconcentreerd. Het grootste deel van het werk komt voor rekening van Sémillon, een druif met een dunne schil die gevoelig is voor de schimmel. Daarnaast zorgt Sauvignon Blanc voor frisheid en aroma, en geeft een beetje Muscadelle bij sommige huizen een bloemige toets.
De schimmel tast niet alle trossen tegelijk aan. Daarom plukken de châteaus met de hand en in meerdere rondes, tries genoemd: steeds worden alleen de druiven of trosdelen geknipt die precies goed zijn aangetast. Soms gaan de plukkers vijf of zes keer door dezelfde wijngaard, verspreid over weken. De opbrengst is laag: de wettelijke maximale opbrengst ligt rond 25 hectoliter per hectare, veel lager dan voor droge Bordeaux, en de topchâteaus blijven daar vaak ver onder. Bij hen zegt men wel: één glas wijn per wijnstok.
Dat maakt Sauternes kostbaar om te maken, en riskant. Regent het in de oogsttijd te veel, dan slaat edele rot om in grijze rot. In zulke jaren maken sommige châteaus helemaal geen topwijn. Aan Sauternes wordt geen suiker toegevoegd: alle zoetheid komt uit de druif.
Wat is het verschil tussen Sauternes en Barsac?
Het Sauternes-gebied bestaat uit vijf gemeenten. Barsac ligt in het noordwesten, tegen de Garonne, en heeft een eigen appellatie. Een appellatie (AOC) is een beschermde herkomstnaam met eigen regels. Barsac is de enige gemeente die mag kiezen: haar wijnen mogen zowel Barsac als Sauternes op het etiket dragen.
| Kenmerk | Sauternes | Barsac |
|---|---|---|
| Gemeenten | Sauternes, Bommes, Fargues en Preignac | Alleen Barsac |
| Bodem | Grind, zand en klei op glooiende heuvels | Vlak kalksteenplateau met een dunne laag rood zand en klei |
| Stijl | Vol, rijk en krachtig | Vaak iets frisser en lichter, met een minerale toets |
| Naam op het etiket | Alleen Sauternes | Barsac of Sauternes, naar keuze |
| Onze flessen | Bastor-Lamontagne, Les Remparts de Bastor-Lamontagne | Doisy-Daëne, Doisy-Dubroca, Nairac, Cantegril |
Het verschil proef je vooral in de spanning. Barsac komt van een kalksteenplateau en is vaak iets slanker en frisser, met citrus en een minerale toets. Sauternes uit de heuvels van Bommes, Fargues en Preignac is meestal voller en romiger. Het zijn nuances, geen tegenpolen: een goede Barsac is net zo zoet en net zo lang houdbaar.
Rond Sauternes liggen nog meer zoete appellaties. Aan dezelfde linkeroever ligt Cérons, aan de overkant van de Garonne liggen Loupiac, Cadillac en Sainte-Croix-du-Mont. Ze werken met dezelfde druiven en vaak ook met edele rot, maar de wijnen zijn doorgaans lichter en minder geconcentreerd. Wil je zoete wijn breder verkennen, van Moscato d'Asti tot Chenin Blanc uit de Loire, lees dan onze gids over dessertwijn en zoete witte wijn.
De classificatie van 1855
Voor de wereldtentoonstelling van 1855 in Parijs werden de beste wijnen van Bordeaux gerangschikt op reputatie en prijs. Dat gebeurde voor de rode wijnen, vooral uit de Médoc, en voor de zoete witte wijnen van Sauternes en Barsac. Eén château kreeg een eigen plek boven alle andere: Château d'Yquem. Doordat landgoederen later werden opgesplitst, telt de lijst vandaag meer namen dan in 1855.
| Niveau | Aantal | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Premier Cru Supérieur | 1 | Château d'Yquem (Sauternes) |
| Premiers Crus | 11 | Climens en Coutet (Barsac), Suduiraut (Preignac), Rieussec (Fargues) |
| Deuxièmes Crus | 15 | Doisy-Daëne, Doisy-Dubroca, Doisy-Védrines en Nairac (Barsac) |
| Niet geklasseerd | veel | Bastor-Lamontagne (Preignac) en tal van kleinere huizen |
Een mooi voorbeeld van zo'n splitsing is het oude landgoed Doisy in Barsac, dat in drie delen uiteenviel: Doisy-Daëne, Doisy-Dubroca en Doisy-Védrines. Alle drie zijn deuxième cru classé. Twee ervan importeren wij. Ook Château Nairac is een deuxième cru classé uit Barsac. Tegelijk zegt de lijst niet alles: hij is in ruim 170 jaar nauwelijks veranderd. Château Bastor-Lamontagne in Preignac staat er niet op, maar geldt al lang als een van de betrouwbaarste namen van Sauternes.
Dubourdieu: de familie achter Doisy-Daëne
Onze referentie voor zoete Bordeaux is de familie Dubourdieu. Denis Dubourdieu, die in 2016 overleed, was hoogleraar oenologie (wijnbereidingskunde) in Bordeaux en een van de grote vernieuwers van witte en zoete Bordeaux. Hij liet zien dat witte Bordeaux fris en precies kan zijn, en bracht diezelfde precisie naar het zoete werk. Het geklasseerde huis van de familie is Château Doisy-Daëne in Barsac: elegante, frisse zoete wijn met een minerale ondertoon. Daarnaast maakt de familie Château Cantegril, ook uit Barsac, en droge witte wijn van Clos Floridène in de Graves en Château Reynon.
Sinds 2014 hoort ook de buurman Château Doisy-Dubroca bij de familie. Denis Dubourdieu kocht het kleinste van de drie Doisy's dat jaar van Louis Lurton en voegde het samen met Doisy-Daëne. Vanaf oogst 2019 maakt de familie er weer een kleine hoeveelheid van: een rijke, intense Barsac die toch fris blijft.
Hoe smaakt Sauternes?
Jonge Sauternes is goudgeel en ruikt naar abrikoos, perzik, honing en sinaasappelmarmelade, vaak met een vleugje saffraan, vanille of geroosterde amandel van de rijping op eikenhouten vaten. In de mond is hij zoet en romig, maar de zuren houden alles in beweging. Dat is het verschil tussen een grote zoete wijn en een plakkerige: de afdronk moet fris eindigen, zodat je zin hebt in een tweede slok.
Met de jaren verandert de wijn ingrijpend. De kleur wordt dieper goud en later amber. Het verse fruit maakt plaats voor gedroogde abrikoos, karamel, sinaasappelschil en thee, en de zoetheid voelt minder nadrukkelijk. Wie dat wil proeven, kan bij ons terecht voor de Doisy-Daëne uit 1996 of de Nairac uit 2013, 2014 en 2015: flessen die al een flink stuk van die weg hebben afgelegd.
Maken ze in Sauternes ook droge wijn?
Ja, en steeds vaker. Veel châteaus maken naast hun zoete wijn een droge witte van dezelfde druiven. Die mag niet Sauternes heten en draagt meestal de appellatie Bordeaux. Château Bastor-Lamontagne maakt er twee: de B de Bastor-Lamontagne, van 100% Sauvignon Blanc die vijf maanden op grote vaten rijpt op de gistresten (sur lie), en de Confidences, een droge blend waarin Sauvignon Gris meespeelt. Van de familie Dubourdieu komen de Drapeaux de Floridène uit de Graves en de Château Reynon Blanc: fris, precies en zonder houtrijping die het fruit verhult.
Welke Sauternes kies je?
Kies op gelegenheid en gezelschap. Van zoete wijn schenk je kleinere glazen, dus een halve fles is vaak precies genoeg. Een paar routes door het productblok hierboven:
- Bij een dessert voor vier personen: een halve fles (0,375 liter), zoals Les Remparts de Bastor-Lamontagne, de tweede wijn van Bastor-Lamontagne. Ook Cantegril en Doisy-Dubroca hebben we in halve fles.
- Klassieke Sauternes bij foie gras of kaas: Château Bastor-Lamontagne, vol en honingrijk, uit Preignac.
- Een geklasseerde Barsac: Doisy-Daëne voor elegantie en frisheid, Doisy-Dubroca voor meer concentratie.
- Gerijpt en op dronk: Château Nairac uit 2013, 2014 of 2015, of de Doisy-Daëne 1996.
- Voor de nieuwsgierige beginner: Château Cantegril, een Barsac van de familie Dubourdieu met een frisse, toegankelijke stijl.
Wat eet je bij Sauternes?
Sauternes is veelzijdiger dan zijn naam als dessertwijn doet vermoeden. Zout, vet en een beetje pit zijn zijn beste vrienden:
| Gerecht | Wijnstijl | Onze fles |
|---|---|---|
| Foie gras of eendenleverpaté | Klassieke, volle Sauternes | Château Bastor-Lamontagne |
| Roquefort en andere blauwe kaas | Rijke Sauternes of gerijpte Barsac | Château Bastor-Lamontagne of Château Nairac |
| Crème brûlée | Honingzoete Barsac | Château Nairac |
| Tarte tatin | Sauternes met tonen van karamel en abrikoos | Château Bastor-Lamontagne |
| Abrikozentaart | Frisse, jonge Barsac | Château Cantegril |
| Kip of kalf met room en paddenstoelen | Gerijpte Barsac | Château Doisy-Daëne |
| Licht pittig Aziatisch, zoals gelakte eend | Jonge Sauternes, goed gekoeld | Les Remparts de Bastor-Lamontagne |
De beroemdste combinatie is Roquefort: het zout van de kaas en het zoet van de wijn versterken elkaar. Meer daarover lees je bij wijn bij blauwe kaas en wijn bij tarte tatin. Bij desserts geldt één regel: de wijn moet zoeter zijn dan het gerecht, anders smaakt hij zuur en dun. Pas daarom op met heel zoete chocolade; daar verliest bijna elke Sauternes het pleit.
Hoe serveer en bewaar je Sauternes?
Schenk Sauternes op 8 tot 10 graden: koel, maar niet ijskoud. Een gewoon wit wijnglas is prima. Ongeopend kan een goede Sauternes tientallen jaren liggen, mits liggend, donker en op een constante, koele temperatuur. Een geopende fles gaat dankzij de suiker en de zuren veel langer mee dan droge wijn: met de kurk erop houdt hij het minstens een week in de koelkast. Zo kun je een fles over meerdere avonden verdelen.
Veelgestelde vragen over Sauternes
Proef het zelf
Het verschil tussen een jonge en een gerijpte Barsac, of tussen Barsac en Sauternes, proef je het best naast elkaar. Op onze proefdagen staan de flessen open in ons proeflokaal in Fort aan de Drecht in Uithoorn. Liever persoonlijk advies? Je bent welkom bij Wijnhuis Heemstede, Zandvoortselaan 159a in Heemstede, van dinsdag tot en met zaterdag. Liever thuis vergelijken? Bekijk al onze zoete wijnen, alle wijnen uit Bordeaux of stel je eigen proefdoos samen.